LASY I LEŚNICTWO FINLANDII

 

    Pod względem wielkości obszaru Finlandia jest na siódmym miejscu w Europie, jednak pod względem zaludnienia zdecydowanie odbiega od średniej europejskiej. To nieco większe od Polski państwo zamieszkuje zaledwie 5.2 mln ludzi! Poza nielicznymi większymi miastami, zlokalizowanymi głównie na południu kraju, nie jest tu więc specjalnie tłoczno.

 

Niezwykłe jest za to nagromadzenie lasów i jezior. Na 338 tys. km2, aż 10% stanowią wody, w tym blisko 188 tysięcy jezior! Lasy zajmują 69% powierzchni kraju i jest to  w Europie liczba rekordowa. Finowie – obok Szwedów – są największymi na naszym kontynencie „leśnymi potentatami”.

Lasy obecne są tu niemal wszędzie. Gdy przejeżdża się przez przedmieścia Helsinek, stolicy kraju przepięknie położonej nad usianą wyspami Zatoką Fińską, w oczy rzucają się przede wszystkim zielone lasy porastające małe wyspy i skaliste brzegi zatoki. Wśród nich powstają nowe osiedla i biurowce. Im dalej w „głąb” kraju, tym jeszcze bardziej „leśny” staje się krajobraz.

Większość fińskich lasów znajduje się w rękach prywatnych (60%). Przeciętna wielkość prywatnego gospodarstwa leśnego wynosi 37 ha. Kolejne 25% powierzchni leśnej zajmują lasy państwowe, 10% to lasy przedsiębiorstw leśnych, a pozostałe 5% to inne lasy publiczne. Lasy państwowe położone są głównie na północy kraju, na ubogich glebach torfowiskowych. Są one zatem mniej zasobne niż lasy prywatne rosnące na żyźniejszych glebach w południowej części.

    Położenie geograficzne determinuje skład gatunkowy lasów. Dominuje w nich przede wszystkim sosna. Bory sosnowe zajmują 65% całkowitej powierzchni leśnej. Inne ważne gatunki to świerk (24% powierzchni lasów stanowią świerczyny) i brzoza (9%). Stosunkowo liczna jest także topola osika. Inne gatunki liściaste, jak: dąb, jesion, olsza, występują znacznie rzadziej. Szczególnym uznaniem cieszy się świerk – głównie ze względu na wyższą, od pozostałych gatunków, produkcyjność. Jego udział w całkowitym zapasie (miąższości) drewna wynosi 34%. Ponad 1/3  powierzchni leśnej zajmują drzewostany w wieku ponad 80 lat.

Podróżujący przez Finlandię dostrzegą zapewne różnice w pokroju miejscowych sosen w porównaniu do drzew tego gatunku rosnących w naszych warunkach klimatycznych. Sosny fińskie mają cieńsze gałęzie i bardziej smukłe pnie niż sosny polskie (szczególnie te z południa i centralnej części kraju).

    Najpowszechniejsze metody odnawiania lasu to sadzenie i siew, ale na ok. 30% odnawianej co roku powierzchni leśnej rosną drzewka powstałe z naturalnego obsiewu. Szczególnie w przypadku sosny powszechne jest pozostawianie na zrębie drzew nasiennych. Sadzonki pochodzą w znacznej większości (80% całkowitej liczby) z 5 dużych szkółek leśnych. Całkowita produkcja sadzonek to ok. 160 mln sztuk rocznie. W dużej części są one przeznaczone na zalesianie nowych terenów. Finlandia znajduje się i pod tym względem w czołówce europejskiej – rocznie przybywa w tym kraju ok. 70 tys. ha nowych lasów. Na północy – w surowych warunkach klimatycznych sadzi się głównie sadzonki z zakrytym systemem korzeniowym (w pojemnikach).Lasy Finlandii są w dobrej kondycji zdrowotnej. Tylko 11% drzew wykazuje jakikolwiek stopień defoliacji (od niewielkiego do dużego ubytku aparatu asymilacyjnego). W Polsce odpowiednia liczba wynosi ok. 30%, a w lasach czeskich nawet ponad 50%.

Przemysł drzewny to jedna z najważniejszych gałęzi przemysłu w Finlandii. Jego udział w produkcie krajowym brutto wynosi ok. 6%, a w sektorze leśnym zatrudnionych jest 4% pracujących Finów. Cyfry charakteryzujące przerób drewna w Finlandii są imponujące. Co roku pozyskuje się tu 65 mln m3 drewna, czyli ok. 80% rocznego przyrostu masy drzewnej (80 mln m3). 30% pozyskiwanego drewna pochodzi z trzebieży, które wykonuje się średnio trzy razy w ciągu życia drzewostanu. Większość operacji przy pozyskaniu jest zmechanizowana. 95% lasów Finlandii zostało scertyfikowanych w systemie paneuropejskim PEFC. Roczna produkcja papieru w Finlandii wynosi (2002) 12.5 mln ton, a wyrób tarcicy 12.8 mln ton. Większość rodzimych produktów drzewnych jest eksportowanych. 78% tych produktów trafia do krajów europejskich (45% do krajów Unii Europejskiej). Najwięcej fińskiego drewna (w różnej postaci) „wędruje” do Niemiec (18% eksportu) i Wielkiej Brytanii (14%). Około 2% eksportowanego surowca trafia również do Polski (głównie w przetworzonej postaci). Jednocześnie, przy tej wielkości eksportu, około 14 mln m3 drewna rocznie jest importowana, głównie z Rosji.  Tak duży przerób drewna wymaga zakładów przemysłowych o odpowiedniej mocy przerobowej. W mieście Vilppula znajduje się m. in. największy na świecie tartak, należący do koncernu Metsäliitto Group. Tartak – jeden z kilkunastu w samej Finlandii należącej do tej grupy finansowej – zbudowano na blisko 100 ha powierzchni. Przerabia się tu rocznie ok. 1.3 mln m3 drewna (przez bramę zakładu wjeżdża codziennie 120 ciężarówek z drewnem). Pracę wykonuje 218 osób, z czego 177 zatrudnionych jest w dziale produkcji (na dwie zmiany). Ta stosunkowo niewielka liczba pracowników to wynik zaawansowanych technologii zastosowanych w cyklu produkcyjnym. Produkcja drewna to najważniejsza funkcja lasu w gospodarstwach prywatnych. W tej formie własności lokuje się 85% rocznego pozyskania drewna. Lasy państwowe są w dużo większym stopniu objęte różnymi formami ochrony przyrody. Są wśród nich parki narodowe, rezerwaty ptaków wodnych, rezerwaty starodrzewi i inne formy. W sumie chronionych jest ok. 12% lasów, z czego obszary leśne pod ścisłą ochroną zajmują ponad 7% powierzchni leśnej, głównie na północy kraju. Tylko niektóre rezerwaty (a właściwie ich fragmenty) będące pod ścisłą ochroną są udostępniane zwiedzającym. W Finlandii istnieje 35 parków narodowych. Największe z nich znajdują się w Laponii. Są to Park Narodowy Urho Kekkonena (utworzony w prezencie dla prezydenta Finlandii w 1983 r.) o powierzchni 2500 km2 oraz Park Narodowy Lemmenjoki o powierzchni 2855 km2. Wraz z przylegającym do niego norweskim parkiem Øvre Anarjokka tworzy on największy obszar chroniony na naszym kontynencie. Ochrona w parkach narodowych polega przede wszystkim na nieingerowaniu w naturalne procesy. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się przez turystów po ich terenie, można również zbierać w nich jagody i grzyby. Lasy gospodarcze będące własnością państwa oraz lasy chronione są zarządzane przez urząd Metsähallitus (Służba Leśna i Parkowa), podlegający Departamentowi Leśnictwa w Ministerstwie Rolnictwa i Leśnictwa. Badania leśne w kraju prowadzone są  w instytucie badawczym METLA, działającym pod nadzorem Ministra Rolnictwa i Leśnictwa. Metla istnieje od 1917 roku, zatrudnia dzisiaj ponad 800 osób, z czego 300 stanowią pracownicy naukowi pracujący w siedmiu ośrodkach badawczych. Pod zarządem METLI znajduje się ponadto  76 tys. ha lasów doświadczalnych oraz jeden park narodowy. Wędrując po fińskich lasach należy wiedzieć, że nawet na prywatne tereny leśne wstęp na ogół nie jest zabroniony. Zwiedzający Finlandię latem muszą natomiast przygotować się na drobną przeszkodę, a mianowicie nieco zmieniony cykl dnia. W okolicach koła podbiegunowego słońce w tym czasie w ogóle nie zachodzi przez kilka tygodni. Nawet na południu kraju noc od dnia oddziela wówczas tylko kilka godzin delikatnego zmierzchu.

  POWRÓT